|
|
RAKIM |
EN DÜŞÜK (M.) |
EN YÜKSEK (M.) |
|
602 |
3331 |
|
YÜZÖLÇÜMÜ |
Ha. |
Km² |
TÜRKİYE SIRALAMASI |
|
657.500 |
6.575 |
56 |
|
ALAN DAĞILIMI |
Ha. |
% OLARAK |
|
ORMAN ALANI |
182.306 |
28 |
|
TARIMA ELVERİŞLİ AL. |
113.685 |
17 |
|
ÇAYIR VE MERALAR |
216.915 |
33 |
|
KULLANILMAYAN ALAN |
144.594 |
22 |
|
HAVZALAR |
Ha. |
TARIMA ELVERİŞLİ
KISMI Ha. |
% OLARAK |
|
Kelkit Havzası |
291.700 |
89.299 |
78,5 |
|
Harşit Havzası |
365.800 |
24.386 |
21,5 |
|
Doğu Karadeniz Bölgesinde yer alan İlimiz doğusunda Bayburt, batısında
Giresun, kuzeyinde Trabzon ve güneyinde Erzincan ile komşudur. Gümüşhane
38° 45' - 40° 12' doğu boylamları ile 39' 45' - 40' 50' kuzey enlemleri
arasında olup,Yüzölçümü 6.575 kilometrekare , deniz seviyesinden
yüksekliği ortalama 1210 metredir. Yeryüzü şekilleri bakımından Köse,
Kelkit ve Şiran ilçelerinin yer aldığı güney kesimi yüksek bir plato
özelliği gösterirken, Merkez, Torul ve Kürtün ilçelerini kapsayan kuzey
kesimi oldukça engebelidir. Dar ve derin vadilerle birbirinden ayrılmış
yüksek dağlar kuzeyin belirleyici özelliğidir. Gümüşhane’nin ünlü
yaylaları da bu kesimde yer alır. İlin en yüksek noktası 3.331 metre ile
Abdal Musa Tepesidir.
Gümüşhane’nin
içinden geçen Harşit ile Kelkit vadisini boydan boya kat eden Kelkit
Çayı ilin başlıca akarsularıdır. Arazinin % 60’ını dağlar,% 29’unu platolar,
% 11’ini ovalar teşkil etmektedir.
Yer Şekilleri
Gümüşhane ili
yeryüzü şekilleri bakımından ele alındığında;ilin tamamen dağlarla
kuşatılmış olduğu görülmektedir. Gümüşhane fiziki coğrafya özellikleri
bakımından sınıflandırılacak olursa Kuzeyden Zigana – Trabzon Dağları
(Çakır Göl Tepesi 3063 m.),Güneyden Çimen Dağları(Akdağ 2710 m.),Batıdan
Giresun Dağları (Sarıyer Tepeleri 2919 m.) ile Kelkit ve Harşit Çayı
vadilerinin daralma bölgeleri,Doğudan ise Pulur Dağları ve Soğanlı
Dağları ile bu iki değişik kitlenin birbirine yaklaştığı kesimdeki
eşiklerle çevrili olduğu gözlenir.
Gümüşhane ve
çevresinin yeryüzü şekilleri üç ana bölüm halinde incelenebilir.
Bunlar;Ovalar,Vadiler ve Dağlık ( Yaylalar)alanlardır. Ancak Gümüşhane
ve çevresinin Jeomorfoloji haritası incelendiğinde dengenin dağlardan
yana fazlaca bozulmuş olduğu dikkati çeker.
Dağlar
İlin %59,6’lık
bölümünü oluşturan dağlık alanlar genellikle il sınırları ile Kuzey
kesimlerini kaplarlar. Bu dağlar sıradağların uzantıları şeklinde
olup,iç kesimlere doğruda tek dağlar olarak bulunurlar. Oldukça engebeli
bir arazi üzerinde yer alan Gümüşhane’nin Kuzeyi’ni Zigana Dağları ile
Trabzon Dağlarının Güney kısımları oluşturmaktadır. Yine Kuzey yönünde
derin yarılmış Karadeniz dağları ve Soğanlı Dağları Duvarı andıran
sıralar halinde ili çevrelemektedir. Genel hatlarıyla ele alındığında
Doğ-Batı doğrultusunda silsileler halinde devam eden Zigana Dağları
,Gümüşhane Dağları ve Çimen Dağları yukarıda ifade edilen şablona
uymaktadır. Bunlardan başka yükseltileri 1800 m. ile 2700 m. arasında
değişen ;Kostan Dağı,Teslim Dağı,Vauk Dağı ,Tersun Dağı ,Pöske Dağı,
Soğanlı Dağları ile Gavur Dağları önemli yükseltiler arasında
bulunmaktadır. Ayrıca merkez ilçede bulunan ve şehre ayrı bir görüntü
veren yükseltileri 2000 m. civarında olan Kuşakkaya ve Alemdar Tepeleri
de tek dağlar olarak alınabilir.Tüm bu dağlık kütleler içerisinde Gavur
Dağı’nın ayrı bir yeri vardır. Çünkü bu saha buzullaşmaya yarayan ve
buzullaşmanın izlerini günümüze kadar taşıyan ülkemizin de ender
rastlanan alanlarından biridir. Gavur Dağları ;Doğu Karadeniz Dağları
dahilinde olup,Pleistosen Buzullaşmasına uğramıştır.
En yüksek zirvesi
olan Abdal Musa Zirvesi (3331m.)Doğu Karadeniz Bölümünde yer alan
Kaçkar Doruğundan (3932 m.)den sonra ikinci sırada gelmektedir. Gavur
Dağları’nın diğer ilginç bir yönü ise dağın üzerinde taban yüksekliği
2720-2970m.arasında değişen 12 büyük sirk gurubunun tespit edilmiş
olmasıdır Ayrıca bu sirk göllerinin yanı sıra buzul aşındırmasının
delili olan sürgüler, hörgüç kayalar, tekne, vadiler ve modern depoları
da bulunmaktadır.
Ovalar
Oldukça engebeli
olan Gümüşhane arazisi içerisinde ovaların payı %11’dirBu alan
içerisinde ise iki önemli ova yer almaktadır. Bunlar Kelkit ve Şiran
ovalarıdır. Her iki ovanın toplam alanı il genelindeki ova oranının
%8’ini oluşturmaktadır. Geri kalan %3’lük alan ise parçalanmış
olarak,dağınık düzlük alanları ifade etmektedir. Kelkit Çayı vadi
tabanını oluşturan ve Kelkit-Şiran ovaları olarak tanınan ovalardan
Kelkit Ovası,yaklaşık 1450-1750m.ler arasında yer almaktadır. Doğuda
Mormuş Düzlüğü üzerinde bir eşik ile Bayburt Ovasından ayrılan
Kelkit Ovası,Doğu-Batı yönünde eğimli olup,toplam yüzölçümü 280 km2
kadardır. Pleistosene ait eski alüvyonların hakim olduğu Kelkit
Ovası ,batıda engebeli bir saha ile Şiran Ovası’ndan ayrılmıştır. Şiran
Çayının drenaj alanının oluşturan Şiran Ovası yaklaşık 1250-1500 m’ ler
arasında yer alır. Eosen yaşlı flişlerin yaygın olduğu ovanın yüzölçümü
256 km2’yi bulur. Söz konusu her iki ovanın toplam yüzölçümleri 536 km2
olup ,6575 km2’lik il yüzölçümü içerisinde kayda değer bir yer
tutmaktadır.
Yaylalar-Platolar
Kabaca akarsular
tarafından derince yarılmış,yüksek düzlükler olarak adlandırabileceğimiz
Platolar-Yaylalar il genelinde oldukça önemli yer tutarlar. (%29.4)
Genel arazi yapısı içerisinde Plato-Yaylaların daha düzlük bir yapı
içerisinde olmaları,yaz sıcaklarında serin havası ve otlaklarının
mevcudiyeti gibi nedenlerden dolayı ilde yaylalar Mayıs ayının
ortasından Ekim ayının ortalarına kadar yoğun olarak kullanılan
mekanlardır.
Akarsular-Göller
Gümüşhane ilinin
akarsu Şebekesini;Harşit Çayı ve Kelkit Çayı ile bu çayların yan kolları
oluşturmaktadır. İl topraklarının güney kesimindeki akarsular Orta
Karadeniz bölümünde,Karadeniz’e dökülmektedir. Tüm akarsular
kaynaklarını il sınırları içerisinden alırlar. Çimen,Zigana ve Gümüşhane
dağlarının zirveleri aynı zaman da su bölümü çizgilerine tekabül
etmektedir.
Harşit Çayı Vauk
Dağı’nın Kuzey eteklerinden ve Sifon Deresi ismiyle kaynağını
almaktadır. Harşit Çayı Karadeniz’e dökülünceye kadar il sınırları
içerisinde 142 km mesafe kat eder.Samsun’un Çarşamba ilçesinde Yeşil
ırmak olarak Karadeniz’le buluşan Kelkit Çayı’nın bir kolu Teslim
Dağından,diğer kolları da Spikor ve Çimen Dağlarında doğarak Kelkit’te
birleşmektedir.İlde bu iki önemli akarsu dışında yazları yer yer kuruyan
bir çok küçük derelerde mevcuttur.
İklim
Gümüşhane ili her
yönüyle olduğu gibi iklim özellikleri bakımından da Doğu Anadolu ile
Karadeniz bölümü arasında bir geçiş teşkil etmektedir. Yüksek Zigana
duvarları ile Karadeniz’in bunaltıcı nemli havasına set çeken kop
engeliyle de Doğu Anadolu’nun şiddetli soğuklarının gelmesini engelleyen
Gümüşhane ilimiz dünya üzerinde ender yörelere sahip olan hoş bir iklime
sahiptir. İlimiz Doğu Karadeniz Bölgesinin iç kısmında 39-41 derece
Doğu Boylamları , 40-41 derece Kuzey Enlemleri arasında karasal bir
iklime sahiptir.
Rüzgar : İlimizde
yıllık ortalama rüzgar hızı 9.9 (m/sec) dir. Yıllık hakim rüzgar batı
yönünden esmektedir.
Basınç : İlimizde
ortalama yerel basınç (hpa) : 879.6
En yüksek yerel
basınç (hpa) : 897.8
En düşük yerel
basınç (hpa) : 853.0
Sis ve Nem : Rasat
süresi : 55 yıl
Ortalama sisli
günler sayısı(%) : 4.9
Ekim ayı sisli gün
sayısı (%) : 0.7 gün (en sisli ay)
Ağustos ayı sisli
gün sayısı(%) :0.2 gün (en az sisli ay)
Sıcaklık:
Gümüşhane’de en sıcak Ağustos ayı ortalama sıcaklık (30.3 Derece)
En soğuk ay Ocak
ayı ortalama sıcaklık (–0.1 derece) olduğu görülmektedir.
Buharlaşma :Rasat
süresi :19 yıl
Ortalama buharlaşma
(mm) : 952.3
Günlük en çok
buharlaşma (mm) : 12.5
Yağışlar : Ortalama
yıllık yağış miktarı(mm) : 409.2
Mikro klima
Gümüşhane de açık
ve güneşli geçen gün sayısı ortalaması 79 gündür. Kapalı geçen gün
sayısı ortalaması ise 68 gündür. En bol güneşlenme Temmuz , en az
güneşlenme Ocak ve Aralık aylarında olmaktadır.İlde kış ve bahar ayları
yağışlı mevsimlerdir. Ancak kışları genellik yağışlar kar
şeklinde,baharları ise yağmur şeklindedir.
Flora (Bitki
Örtüsü)
• Gümüşhane’nin
2100 metre rakıma kadar olan kısımlarında ; çam, gök nar, ladin, mazı,
meşe, titrek kavak, ve Özbek kavağı, büyük yapraklı ıhlamur, dağ akça
ağacı, ak söğüt, adi ceviz, sakallı kızılağaç, kiraz, yabani elma,
mahlep, sarıçam, kadran ardıcı,bodur ardıç, boyacı sumağı, erik ılgın,
yabani fındık, kuşburnu, alıç ve tespiti yapılamayan yüzlerce odunsu
bitki bulunmaktadır.
• Merkezde
peygamber çiçeği, ablan otu, başlık otu, saman çiçeği, bodur mazı ve
henüz tespiti yapılamayan yüzlerce otsu ve endemik bitki çeşidi
bulunmaktadır.
Fuana (Hayvan
Varlığı)
• Gümüşhane’de
florada olduğu gibi, faunada da çeşitlilik öne çıkmaktadır.
• Tavşan, tilki,
sansar, karaca,çengel boynuzlu dağ keçisi, ayı, gelincik, porsuk,
sincap, kirpi, yarasa, kurt, yaban domuzu, bıldırcın, tavşancıl, akbaba,
kartal, atmaca, ur kekliği, kırlangıç, güvercin, kumru, guguk,, baykuş,
ibibik, ağaç kakan, karatavuk, kiraz kuşu, ala karga, saksağan, kuzgun
ve tespiti yapılamayan en az 30 çeşit mevcuttur.
|